Diyelim uzmanlık alanınızla ilgili bir konuda bir konferansa davet edildiniz; ya da en son geliştirdiğiniz insanların dünyasını değiştirecek ürününüzün tanıtımı yapmak için bir toplantıdasınız. Ya da projenizin şu anki durumunu anlatmak için müşterilerinizle birlikte en az iki saat kapalı kalacağınız bir toplantı salonundasınız.

Kendi işinizin aktörü olmuşsanız önünde sonunda topluluğun önünde bir sunum yapmanızın zamanı gelecektir. Ve büyük olasılıkla bu sunumda sizi zorlayıcı (bazen taktik olarak, bazen de gerçekten soruyu soranın bilgi eksikliğinden ve merakından) köşeye sıkıştırmak amaçlı sorularla karşılaşacaksınız.

Nasıl baş etmeliyiz bu zorlu sorularla?

cember.net'i takip ediyorsanız kariyer forumunda kişisel gelişim ve polinom teorisinden girip, oyun teorisinden çıkan çok eğlenceli bir tartışma vardı yakın zamanda. Konuyu "iş hayatı ve iş yönetimi aslında bir oyundur ve bu oyunda oyun teorisine göre hareket edilir" şeklinde özetlersek yanlış olmaz herhalde.

Bense "nedense" Doğu tarzı mistik ve öğretici yaklaşımı oyun teorisinin Kapitalist ve benmerkezci yaklaşımına tercih ediyorum çoğu zaman ("çoğu zaman" diyorum çünkü bazen "isteseniz de istemeseniz de" oyunu kurallarına göre oynamak zorundasınızdır).

Diyelim bir toplantıdasınız ve oldukça zorlu bir soru ile köşeye sıkıştırıldınız. Bu durumda nasıl bir yöntem izleyeceğinizin tercihi sizin elinizde. Önce oyun teorisine uyarak kendi faydamızı maksimize eden şekilde yaklaşalım.

1. Öncelikle konuyu değiştirin;
2. Sonra tempoyu yavaşlatın;
3. En sonunda soruyu soran kişiyi uygun bir biçimde tehdit edin.

Çoğu zaman durumu kurtarmanız ve başka zorlayıcı soru almamanız için garanti bir çözümdür. "Nasıl yani?", "peki nasıl oluyor da oluyor?" sorularını sorar gibi olduğunuzu düşünüyorum.

Biraz açalım:

1. Konuyu değiştirin

Diyelim dinleyicilerden birisi şu soruyu sordu:

"Neden özümüzden gelen Doğu Felsefesi yerine Oyun Teorisini tercih etmek zorundayız?"

Kolay;

"Gerçekten de harika bir soru sordunuz. Bu sorunuz daha önce konuştuğumuz çok önemli noktalara yeniden değiniyor ve yepyeni kavramları da gözden geçirmemizi gerektiriyor. Oyun teorisinin temel prensibi ile başlayalım isterseniz...".

Topluluk başlangıçtaki konuyu unutup kısık ateşte pembeleşinceye kadar konu değiştirilmeye devam edilir.

2. Tempoyu yavaşlatın

Diyelim soruyu soran kimsenin pes etmeye niyeti yok:

"İyi de, ben henüz soruma cevap alamadım ki. Tekrar hafızalarımızı tazelemek gerekirse şunu sormuştum: 'Neden özümüzden gelen Doğu Felsefesi yerine Oyun Teorisini tercih etmek zorundayız?'!"

Çetin ceviz! Ama unutmayın, konuşmacı olarak konuşmanın tüm kontrolü sizin elinizde.

İki dakika daha önceden neler bahsettiğinizi anlatarak konuyu yavaşlatmayı deneyin. Parantez içindekiler konuşmacının verdiği gizli mesajlardır. Karşı tarafın psikolojisi ne kadar sağlam olursa olsun bu mesajlardan etkilenecek ve tekrar aynı soruyu sormak konusunda kendisinde bir direnç oluşacaktır.

"Daha önceden belirttiğimiz gibi (salak!) bu soru çok farklı yöntemleri gözden geçirmemizi gerektiriyor (yandın oğlum sen!). İşe Oyun teorisinin temel prensibi ile başlayalım isterseniz (sil baştan)..."

Soruyu soran kişinin direnci kırılmamış olsa bile olaya Doğu yaklaşımıyla yaklaşıp; topluluğun genelinin faydasını düşünerek, aynı soruyu tekrar sorup iki dakika daha laf salatası dinlemektense susmayı tercih eder.

3. Tehdit edin

Soruyu soran kişi halen pes etmemiş olabilir. O zaman tehdit edin.

Hayır, kafasına silah dayayın demiyorum :)
Sadece karşı tarafı soruyu sormasını engelleyecek yönde motive etmeye devam edin.

"Umarım bu söylediklerim sorunuzun bir cevabı olabilmiştir."

Eğer "hayır" cevabını alıyorsanız "Daha önce de değindiğimiz gibi..." ile başlayan bir cümle kurup madde 2'deki bekleme adımını tekrarlayın.

...

Bu aşamadan sonra size yöneltilen soru sayısında yüzde doksan oranında azalma olacağını garanti ederim.

Evet bu yöntem oyun teorisine uygundur, doğru. Ancak Doğu Felsefesi'ne pek de uymaz. Ve bana göre pek de adil, dürüst ve samimi bir tavır değil. Öyle ki, aşırı kullandığınızda uzun vadede zararla oturmanızla bile sonuçlanabilir.

Gelelim size yöneltilen zorlu bir soruya karşı "bence" almanız gereken "doğru" tutuma.

Doğu Felsefesi'ni, genelin faydasından; bireyin genel için var olduğundan başlayarak kişinin aslında Tanrı'nın yansıması olduğundan devam eden ve temelinde kuvvet, iyi niyet, akıl, güzellik, hikmet ve hoşgörüyü barındıran bir felsefe olarak tanımlayabiliriz.

Şimdi zorlu sorumuzu topluluğun geneline katkıda bulunacak şekilde nasıl değerlendiririz onu inceleyelim:

1. Soruyu yeniden ifade edin (rephrase)

Yani önceki yöntemdeki zaman çalma tekniğini bırakıp; soruyu kendi cümlelerinizle yüksek sesle yeniden ifade edin.

Bunun size ne avantajı mı var?

• Soruyu yeniden ifade etmek, dinleyici topluluğun sorunun sizin açınızdan bir kere daha yorumlanmasını dinlemelerini sağlar; bu da konuya bakışlarını ve soruyu algılamalarını pekiştirir. Kendilerini cevabı dinlemeye, anlamaya ve kabul etmeye daha hazır hissederler.
  
  
• Soruyu kendi kendinize tekrar ederken farkında olmasanız da bilincinizde sorunun çözümü ile uğraşmış olursunuz. Bu yöntem sandığınızdan daha etkili olabililr.
  
  
• En azından soruyu kendi kendinize tekrar etmeniz, sakinleşmeniz (aptalca bir soru ise ya da kişiliğinize bir saldırı varsa gerekebilir), soruyu derinlemesine anlamanız ve uygun cevabı hazırlamaya başlamanız için size zaman kazandırır.
  
  

2. Soruyu yönlendirin (redirect)

Nasıl mı?

Hasan: Erman Hocam, şimdi Zidane niye öyle kafa attı durduk yere?

Erman: Hasan, bizlere gerçekten harika bir öğrenme deneyimi için fırsat tanıdın. Bu konuda salondaki herkesin fikrini almak isterim. Sizce neden Zidane durup dururken kafa attı?

Ayşe: Hocam bence kesin o İtalyan futbolcu arkasından küfretti. Yoksa Zidane gibi profesyonel bir sporcu niye bu kadar etkilensin ki durumdan?

Erman: Teşekkürler Ayşe. İşte cevabın Hasan. İzin verirseniz kendim de (önceki cevaptan gelen ilhamla ve arada geçen zamanı kullanıp düşünüp cümlelerimi toparlamamdan dolayı) bu konu hakkında bir kaç farklı yaklaşımdan bahsetmek isterim.

Şakayı bir kenarı bırakırsak, olayın özü anlaşılmıştır sanırım :)

3. Bilmediğinizi söyleyin (confess)

Evet. Her şeyi bilmek zorunda değilsiniz. O soru için hazırlanmamış olabilirsiniz. Konuyu bilmediğizi açık yüreklilikle ifade etmeniz size olan güveni azaltmaz, aksine arttırır.

Niye mi? konuşmayı dinleyen insanlar konuyu bilmeyip de konunun etrafından dönüp dolaştığınızı, ağzınızda bir şeyler gevelediğinizi önünde sonunda fark ederler.

Onun yerine dürüstçe soruya yetkin bir cevap verecek durumda olmadığınızı itiraf edip yapıcı bir çözüme gitmeniz genelin faydasınadır.

Nasıl mı? Karşınızdaki kişi gerçekten değer katacak bir soru sorduysa, ve soruya şu an cevap verecek durumda değilseniz ama akşam sakin kafayla düşünüp bir şeyler söyleyebilecekseniz bir kartvizit değiş tokuşu yapın ve makul bir süre içerisinde kişiye sorusuna cevabınızı ileteceğinizi söyleyin. Hem böylelikle konuşmanın gündemini kaçırmamış, ve zamanı boşa harcamamış olursunuz.

Kart vizit alışverişi yapamayacak kadar geniş bir topluluğa mı konuşuyorsunuz (bir oditoryum dolusu insan mesela)? O zaman, soru sorup da cevap alamayanların sorularını yazmaları için bir dosya kağıdı gezdirin. Ve makul bir zaman içinde bu sorulara cevap gönderin (Eğer soru adedi belirli bir limitin üzerinde ise cevapları teker teker değil, benzer soruları gruplayıp örneğin web sitenizden toplu olarak da verebilirsiniz bu durumda).

Dürüst ve samimi olmaktan çekinmeyin. Birazcık Doğulu olun. Eğer bu süreçte samimiyet ile saflığı birbirine karıştırmazsanız, emin olun zarar görmezsiniz.

Kısacası, benim görüşüm, genelin faydasına olan bir davranışın uzun vadede sizin zararınıza olmadığı yönünde.

Peki siz ne düşünüyorsunuz?

"Neden özümüzden gelen Doğu Felsefesi yerine Oyun Teorisini tercih etmek zorundayız?"

 bu yazıyı sevdin mi?  hemen una ekle!

Eğer kendi işinizin başında iseniz; profesyonel hayatın çoğu zaman hızlı olanın kazandığı, rekabeti yoğun, acımasız bir ortam olduğunun farkındasınızdır. Evet bir şeyler başardığınız zaman bu başarınızdan sonuna kadar gurur duyabilirsiniz. Ancak eğer herhangi bir konuda başarısız olursanız da bu başarısızlığın tüm küfesi sizin omuzlarınızda demektir.

İş hayatında başarılı olmak için en çok

• göstergelere hızlı tepki vermek;
• proaktif davranmak;
• hızlı düşünmek, hızlı kararlar alabilmek;
• karar alırken esnekliğimizi koruyabilmek, kendi kendimizi köşeye kıstırmamak;
• bir sorunu/kavramı tüm yönleri ile zihnimizde şekillendirebilmek

yetilerimizi geliştirmemiz gereklidir diyebiliriz.

Farkındaysanız bu özelliklerin çoğu hızla / hızlı düşünebilme ile / düşüncemizi doğru kullanabilmemizle ilgili.

Hızlı düşünebilmek tabii ki işiniz hakkında deneyim ve bilgi gerektirir. Yani bilgi hızlı düşünebilmek için "gerek şart"tır; ancak "yeter şart" değildir. Bilgi ve deneyimin yanısıra zihninizi daima çalışır tutmak, farklı ilişkiler kurabilmek ve hızlı kararlar alabilmek konusunda eğitmelisiniz:

1. Hiç bir kelimeyi atlamayın

Diyelim işinizle ilgili (ya da değil) bir makale okuyorsunuz ve "ismilitomineterimser" diye bir kelime gördünüz. Ne yapın edin, bu kelimenin anlamını öğrenin!

Yeni kelimeler öğrenmek; kelime haznemizi geliştirmek düşünsel gücümüzü arttırmanın en iyi yollarından biridir. Hatta kendi dilinizle yetinmeyin; yeni diller öğrenin, bu dillerde yeni yeni kelimeleri bilgi dağarcığınıza katın. Firefoxunuz için bir sözlük eklentisi kurun (firefox bence dünya üzerindeki en iyi tarayıcılardan biri; denemeden ve mozilla kullanma alışkanlığını kazanmadan farkını anlayamıyorsunuz; belki de bir değişiklik yapıp gelenekselliğinizi bırakıp firefox'u bir denemenizin zamanı geldi de geçiyor bile. Yoksa henüz denemediniz mi?). Ya da arada bir sesli sözlükte gezinin.

2. Günlük toplama çıkarma işlemlerini kafanızdan yapın

Hesap makinesi belki de beyni köreltmeye yönelik gelmiş geçmiş en başarılı icatlardan birisi. Evet, hayatımızı kolaylaştırdığı doğru ama aynı oranda beynimizi tembelleştirdiği de bir gerçek. Rakamlarla aranızın iyi olması, analitiklik gerektiren pek çok konuda da iyi olmanız anlamına gelir. Dört işlem deyip geçmeyin.

Mesela, basit bir matematik problemi ile karşılaştığınızda kafanızdan çözün. Ve bu konuda elinize geçen her türlü fırsatı kullanın. İşe basit bakkal hesaplarından başlayın, örneğin elinizdeki alışveriş sepetindeki ürünlerin fiyatını yüz metrelik kasa bekleme kuyruğunda iken ufak ufak toplayın.

Daha sonra tercihinize göre zihninizi daha karmaşık problemlerle de zorlayabilirsiniz. Merak etmeyin , kafasından Fibonacci dizisinin ellinci terimini hesaplamaya çalışan birine, sesli konuşmadıktan sonra kimse deli demez, olsa olsa "biraz dalgın bu aralar" derler. Aldırmayın :)

3. Uzaktan yakından ilginiz olmayan bir konuda yeni bir şeyler öğrenin

Çoğu insan kendisini farkında olmadan ilgi alanlarında sürekli eskimiş dogma fikirlerle sarılmış buluyorlar. Bir yerde bir genelleme yapılıyorsa, iki adım geriye çekilip konuyu tekrar gözden geçirmekte yarar var demektir.

Zihninizi kalıp yargılardan; boş düşüncelerden; batıllıktan uzak tutun.

Bir tasarım biçiminin (design pattern) bundan önceki yüz örnekte birebir aynı şekilde kullanılması sizin ürününüzde de birebir aynı kullanılacağı anlamına gelmez.

Roketatar yeri geldiğinde harika bir saldırı aracı olabilir; ama duvarınızdaki sivrisineği roketatarla avlamazsınız.

Kalıp yargılardan kurtulmanın en kolay yollarından biri de ilgi alanınıza girsin ya da girmesin pek çok konu hakkında bir şeyler öğrenmekten geçer: String teorisi ve onuncu boyut hakkında hiç bir şey bilmiyor musunuz? Gidin öğrenin. Politikada hiç anlamıyor musunuz? Okuyun. Karl Marx ile Aslan Max'ı birbirine mi karıştırıyorsunuz? Hermetik felsefe nedir bir fikriniz yok mu? Ortalıkta yüzlerce kitap var, alın birini inceleyin...

Hatta bunu bir alışkanlık haline bile getirebilirsiniz: Mesela her ay sizinle tamamen ilgisiz bir konuda bir kitap alın ve okuyun. Tamamen anlamanız gerekmez; ama önünde sonunda o kitap size bambaşka bir paradigma kazandıracaktır.

4. Her an bildiğinizi, inandığınızı sorgulamaya hazır olun

Bana çok olur mesela; senelerdir üzerinde çalıştığım ve güvendiğim bir yöntemin ya tamamen yanlış olduğunun; ya bugün geçersiz olduğunun; ya da günümüzde çok daha başarılı alternatif yöntemlerin var olduğunun farkına varırım.

Zamanla, adım adım, kendi fikirlerimizin mutlak doğruluğuna ikna oluruz. Başka bir anlamda "cehalete düşeriz". Şu gerçeğe alışın; pek çok konuda yanlışsınız ve zamanla yanıldığınız konuların sayısı daha da artacak.

Elinizdeki veri ve delilleri teorinize uydurmak için şekilden şekile sokmak yerine; teorinizi delillere uyduracak şekilde biçimlendirin. Ya da Alev Alatlı'nın dediği gibi "Tellakları değil; hamamı değiştirin".

Bu, belki de edinilmesi en zor alışkanlıklardan biri; ama bir o kadar da önemli bir alışkanlık.

Başarılı olmak istiyorsanız değişime ve gelişmeye açık olmalısınız.


... Yarın görüşmek üzere.

 bu yazıyı sevdin mi?  hemen una ekle!