Türkçe'nin her zaman mükemmel bir dil olduğunu savunmuşumdur. Eğer bir bilim dilimiz olacaksa bu dil geçmişteki gibi Fransızca, şu anki gibi İngilizce değil, kendimizi ifade edebildiğimiz, sezgilerimizi öldürmeyen bir Türkçe olmalıdır.

Ancak;

Bazı kelimelere Türkçemizde adam gibi karşılık bulunmamasını bu konular üzerinde o kadar da düşünmediğimize bağlıyorum.

Örnek:
data, information, knowledge, wisdom, understanding.

Biz bu kelimelerin hepsini tek bir potada toplamışız: bilgi.

Bu da bence ulus olarak bilgiye ve araştırmaya veremediğimiz önemin açık bir göstergesi.

Bu yazımda bu kelimeleri biraz açmaya ve Türkçe karşılıkları ile açıklamaya çalışacağım.

1. Data (veri)

Veri, bir araştıma sonucu toparlanmış, organize edilmemiş ham bilgidir. Mesela bir pazar araştırması için yaptığınız binlerce anketin masanızın üzerinde yığılmış hali veridir.

2. Information (bilgi)

Bilgi, verinin organize edilmiş halidir. Yani siz veriyi süzersiniz, farklı parametrelere göre incelersiniz ve bundan bir sonuç elde edersiniz. Bu bilgidir.

3. Knowledge (bilgelik)

Yazık ki information ile knowledge'ı aynı anlamda kullanıyoruz (bilgi). Bence knowledge bilgi'nin çok daha üstünde bir bilgelik gerektirir. Bilgileri bir araya getirerek tekrar tekrar kullanabileceğiniz yararlı kalıplar oluşturursunuz. Yani bilgelik, bilgiden uzun vadede hızla tekrar tekrar yararlanabilmek için, bilginin içerisindeki ortak yönleri görmek, çıkarımlar üretmek; bilgiden belirli formlar çıkarmaktır. Bilgelik, ağacı değil, ormanı görmektir.

Bir örnekle anlatayım: Ahmet bir yazılımcıdır, o kadar çok bilginin içerisinde boğulmuştur ki üzerinde çalıştığı projenin niye yavaş çalıştığını, beklentileri neden karşılamadığını bir türlü bulamaz. Halbuki Ahmet, konu ile ilgili her türlü testi yapmış araştırma sonuçlarını grafiklere dökmüş ve projenin şüphelendiği kısımlarını harıl harıl optimize etmektedir. Yine de bir sonuç alınamamaktadır.
Derken Ahmet'in arkadaşı Osman yanına gelir. Ahmet'in çıkarttığı istatistiklere, grafiklere on dakika göz atar. Parmağıyla tek bir noktayı işaret eder ve gider.

Bu senaryoda Ahmet bilgili, Osman ise bilgedir (tamam, biraz da ukaladır :) )

4. Understanding (anlayış)

Bilgelik genellikle nasıl sorusuna cevap verir. Anlayış ise neden sorusuna cevap arar.
Bilge olmadan, anlayışlı olamazsınız. Çünkü anlayış, bilgelik ile sezginin birleşmesinden oluşur.
Bilgelik ile anlayış arasındaki fark, ezberlemek ve öğrenmek arasındaki farka benzer.
Anlayış, elinizdeki varolan bilgi ile yeni bilgileri sentezleyebilmenizdir. Kısacası anlayış, bilginin kendi kendisini geliştirmesidir. Anlayış sahibi bir insan farklı ve özgün eserler çıkarabilir. Çünkü varolan bilgisini tamamen özümsemiş ve bu bilgiyi yeni bilgilerle sentezleme yetisini kazanmıştır.

5. Wisdom (erdem)

Erdem ise, anlayışın değerlendirilmesidir. Bundan önceki dört aşamanın aksine erdem neden nasıl gibi cevabı kolay olan sorular sormaz. Erdem daha ziyade anlayış aşamasında sürekli ve akıcı olarak şekillenen bilginin felsefi bir süzgeçten geçirilmesidir. Erdem, kişinin o anki anlayışının doğru mu yanlış mı, iyi mi kötü mü olduğunu değerlendirmesidir.

Yapay zeka sayesinde bilgisayarlar belirli bir düzeyde anlayışa sahip oldular diyebiliriz (kendi kendine öğrenen satranç programları mesela). Ancak bir bilgisayar bence asla ve asla erdem sahibi olamaz. Erdem üst seviyeli ve yanlızca insana özgü bir durumdur.

...

Belki de erdem ve anlayış insanın neyi yapmayı değil, neyi yapmamayı öğrenmesidir.

Yani bilginin erdeme dönüşmesi bir bakıma

1. Bir şeyi (tasarım yapısını, programlama dilini, şu yeni viral pazarlama kampanyasını...) ne zaman kullanmamak gerektiğini,
2. Yapılacak işin aslında o kadar da iyi sonuçlar getirmeyeceğini,
3. Daha önce yapılan benzeri işlerden hangilerinin iyi, hangilerinin kötü olduğunu ve bunların nedenlerini

anlama sürecidir.

Çok felsefi olmadı umarım :)

Yarın görüşmek üzere.

 bu yazıyı sevdin mi?  hemen una ekle!